بازار میلگرد ایران در پاییز ۱۴۰۵ دوره‌ای از افزایش قیمت را تجربه کرد؛ به‌طوری‌که میانگین نرخ معاملات این محصول در بورس کالای ایران طی مهر و نیمه نخست آبان، نسبت به شهریور رشد قابل‌توجهی داشت. افزایش تقاضا در معاملات، در کنار شرایط عرضه و هزینه‌های تولید، از عوامل اثرگذار بر این روند بود. بااین‌حال، کاهش قیمت شمش فولادی در معاملات آبان و افت نرخ میلگرد در روزهای بعد، نشانه‌هایی از تغییر شرایط بازار را آشکار کرد.
از سوی دیگر، بررسی عملکرد مالی شرکت‌های بزرگ تولیدکننده میلگرد نشان می‌دهد که رشد قیمت محصولات فولادی الزاماً به افزایش سودآوری تمام کارخانه‌ها منجر نمی‌شود. تفاوت در ساختار تولید، هزینه مواد اولیه، میزان صادرات و توان عملیاتی، نقش مهمی در تعیین نتیجه فعالیت شرکت‌ها دارد.
روند افزایشی معاملات میلگرد در بورس کالا
بررسی معاملات بورس کالای ایران نشان می‌دهد که میانگین موزون قیمت میلگرد شاخه در مهر و نیمه نخست آبان ۱۴۰۵ به حدود ۱۰۲ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسید. این رقم در مقایسه با میانگین شهریور، افزایش ۲۶ درصدی را نشان می‌دهد.
در همین بازه، از ابتدای مهر تا ۱۶ آبان، حدود ۳۹۰ هزار تن میلگرد شاخه در بورس کالا معامله شد. ارزش این معاملات به حدود ۳۹.۸ هزار میلیارد تومان رسید. از مجموع ۴۹۵ هزار تن محصول عرضه‌شده نیز نزدیک به ۷۹ درصد به فروش رفت.
نسبت تقاضا به عرضه در این دوره حدود ۱.۴ برابر بود. اگرچه این شاخص در مقایسه با شهریور که به ۱.۴۶ رسیده بود، اندکی کاهش داشت، اما همچنان نشان‌دهنده وجود تقاضای مؤثر در معاملات میلگرد بود.
با وجود رشد قیمت‌ها، روند بازار در نیمه نخست آبان تغییراتی را تجربه کرد. در عرضه‌های ۱۳ آبان، میانگین نرخ میلگرد حدود ۵.۲ درصد کاهش یافت. این اتفاق پس از افت نزدیک به ۱۳ درصدی قیمت شمش فولادی در معاملات ۱۱ آبان رخ داد.
کاهش قیمت شمش به‌عنوان ماده اولیه اصلی تولید میلگرد، می‌تواند هزینه تأمین مواد اولیه نوردکاران را تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل، افت نرخ محصول نهایی را می‌توان تا حدی واکنشی به کاهش قیمت شمش دانست؛ هرچند میزان و تداوم این تغییر به وضعیت تقاضا، موجودی انبارها و سیاست عرضه تولیدکنندگان نیز وابسته است.
تفاوت عملکرد مالی تولیدکنندگان میلگرد در دوره رشد قیمت‌ها
افزایش نرخ میلگرد در بازار، درآمد شرکت‌های فولادی را تحت تأثیر قرار داده است؛ اما بررسی صورت‌های مالی نشان می‌دهد که میزان بهره‌مندی کارخانه‌ها از این شرایط یکسان نبوده است. ساختار زنجیره تولید، هزینه تمام‌شده و سهم صادرات از فروش، از مهم‌ترین عوامل ایجاد این تفاوت هستند.
فولاد خراسان؛ بهره‌مندی از زنجیره تولید یکپارچه
شرکت فولاد خراسان در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۲۸.۲ هزار میلیارد تومان درآمد ثبت کرد که از رشد بیش از ۱۲۰ درصدی نسبت به دوره مشابه حکایت دارد. هم‌زمان، حاشیه سود ناخالص شرکت از ۱۰.۵ به ۲۳.۵ درصد افزایش یافت و سود خالص آن با رشد ۴.۷ برابری به حدود ۴.۱۵ هزار میلیارد تومان رسید.
یکی از مزیت‌های مهم این شرکت، برخورداری از زنجیره تولید یکپارچه از گندله تا شمش است. چنین ساختاری می‌تواند وابستگی به خرید مواد اولیه از خارج مجموعه را کاهش دهد و امکان مدیریت بهتر هزینه‌ها را فراهم کند.
فولاد خراسان در مهرماه محصولات میلگرد و مقاطع سبک ساختمانی خود را با نرخ تقریبی ۸۳ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم فروخت. همچنین میزان صادرات شمش این شرکت از حدود ۳ هزار تن به ۸۰ هزار تن افزایش یافت.
بااین‌حال، عملکرد تولیدی شرکت نیز بدون محدودیت نبوده است؛ به‌طوری‌که تولید محصولات سبک ساختمانی آن در هفت‌ماهه نخست سال ۳.۸ درصد کاهش داشت.
سپید فراب کویر؛ افزایش سهم صادرات در ترکیب فروش
شرکت فولاد سپید فراب کویر نیز در دوره مورد بررسی عملکرد درآمدی مثبتی ثبت کرد. درآمد شش‌ماهه این مجموعه به حدود ۱۶.۶ هزار میلیارد تومان رسید که نشان‌دهنده رشد ۱۰۳ درصدی است.
سود خالص شرکت از ۴۷۰ میلیارد تومان به حدود یک‌هزار و ۲۳۰ میلیارد تومان افزایش پیدا کرد. همچنین حاشیه سود ناخالص آن از ۱۴.۳ به ۱۹.۷ درصد رسید.
یکی از مهم‌ترین تغییرات در عملکرد این شرکت، افزایش سهم صادرات از فروش میلگرد بود. سهم صادرات از تولید میلگرد کویر از ۱۳ درصد به ۶۵ درصد رسید و حجم صادرات نیز از حدود ۳۴ هزار تن به ۱۷۴ هزار تن افزایش یافت.
افزایش حضور در بازارهای خارجی، امکان تنوع‌بخشی به مسیر فروش و کاهش وابستگی به بازار داخلی را فراهم می‌کند. البته سودآوری صادرات به عواملی مانند هزینه حمل‌ونقل، نرخ ارز، قیمت‌های جهانی و شرایط بازارهای مقصد نیز وابسته است.
ذوب‌آهن اصفهان؛ افزایش هزینه‌ها و فشار بر سودآوری
در مقابل، ذوب‌آهن اصفهان نتوانست به اندازه برخی دیگر از تولیدکنندگان از افزایش قیمت محصولات فولادی بهره‌مند شود. درآمد شش‌ماهه این شرکت با رشد ۱۷ درصدی به حدود ۳۵.۲ هزار میلیارد تومان رسید؛ اما افزایش ۲۵ درصدی بهای تمام‌شده، فشار زیادی بر عملکرد مالی آن وارد کرد.
در نتیجه این شرایط، حاشیه سود ناخالص شرکت از مثبت ۳.۷ درصد به منفی ۲.۸ درصد تغییر کرد و ذوب‌آهن در دوره مورد بررسی حدود ۹.۳ هزار میلیارد تومان زیان خالص شناسایی کرد.
عملکرد تولیدی این مجموعه نیز با افت همراه بود. تولید میلگرد ذوب‌آهن در هفت‌ماهه نخست سال ۳۱.۶ درصد کاهش یافت و میزان تولید مهرماه به حدود ۱۳.۸ هزار تن رسید. نرخ فروش میلگرد این شرکت در همان ماه نیز حدود ۷۰۶ هزار ریال به ازای هر کیلوگرم گزارش شد.
افزایش هزینه‌های تولید در کنار کاهش حجم تولید و محدودیت‌های مرتبط با صادرات شمش، از جمله عواملی هستند که می‌توانند در تضعیف عملکرد مالی این شرکت نقش داشته باشند.
چرا افزایش قیمت میلگرد به معنای سود بیشتر نیست؟
افزایش قیمت فروش محصولات فولادی به‌تنهایی نمی‌تواند وضعیت مالی یک کارخانه را مشخص کند. برای ارزیابی واقعی عملکرد تولیدکنندگان، باید هزینه‌های تولید و ساختار فعالیت آن‌ها نیز در نظر گرفته شود.
مهم‌ترین عوامل مؤثر بر تفاوت سودآوری شرکت‌های میلگردساز عبارت‌اند از:
دسترسی به مواد اولیه: کارخانه‌هایی که زنجیره تولید کامل‌تری دارند، ممکن است در تأمین مواد اولیه و کنترل هزینه‌ها مزیت بیشتری داشته باشند.
بهای تمام‌شده تولید: هزینه انرژی، حمل‌ونقل، نیروی انسانی، تعمیرات و مواد اولیه بر حاشیه سود تأثیر می‌گذارند.
میزان بهره‌وری خطوط تولید: کاهش ظرفیت عملیاتی یا توقف خطوط می‌تواند هزینه تولید هر واحد محصول را افزایش دهد.
ترکیب بازار فروش: سهم فروش داخلی و صادراتی، بسته به قیمت‌های بازار و هزینه‌های جانبی، بر درآمد و سودآوری اثر می‌گذارد.
توان مدیریت هزینه‌ها: کنترل هزینه‌های عملیاتی و تأمین مالی می‌تواند در شرایط نوسانی بازار اهمیت زیادی داشته باشد.
بنابراین، حتی در شرایطی که قیمت میلگرد در بورس کالا افزایش پیدا می‌کند، ممکن است برخی تولیدکنندگان به دلیل رشد سریع‌تر هزینه‌ها با کاهش حاشیه سود یا زیان مواجه شوند.
چشم‌انداز بازار میلگرد در ماه‌های پایانی سال
روند قیمت میلگرد در ادامه سال ۱۴۰۵ به مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی وابسته خواهد بود. کاهش اخیر قیمت شمش، یکی از نشانه‌های مهم تغییر شرایط بازار است؛ اما برای ارزیابی تداوم کاهش قیمت‌ها باید وضعیت معاملات و تقاضای مصرفی نیز بررسی شود.
از مهم‌ترین متغیرهایی که می‌توانند مسیر بازار را در ماه‌های آینده تعیین کنند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. تغییرات قیمت شمش فولادی: شمش یکی از اصلی‌ترین مواد اولیه تولید میلگرد است و نوسان نرخ آن می‌تواند بر قیمت پیشنهادی نوردکاران اثر بگذارد.
۲. محدودیت انرژی در زمستان: کاهش احتمالی تأمین گاز و برق صنایع فولادی می‌تواند ظرفیت تولید کارخانه‌ها را تحت تأثیر قرار دهد و بر میزان عرضه در بازار اثر بگذارد.
۳. وضعیت صادرات محصولات فولادی: میزان تقاضای خارجی و شرایط فروش در بازارهای صادراتی، در تعیین مسیر عرضه و قیمت محصولات فولادی نقش دارد.
۴. میزان تقاضای داخلی: وضعیت ساخت‌وساز و فعالیت پروژه‌های عمرانی از عوامل مهم تعیین‌کننده مصرف میلگرد هستند. در صورت تداوم رکود در بخش ساختمان، افزایش قیمت‌ها ممکن است با محدودیت تقاضای واقعی مواجه شود.
۵. شرایط عرضه در بورس کالا: حجم عرضه، میزان پیش‌دریافت و شرایط خرید می‌توانند بر مشارکت خریداران و روند معاملات تأثیر بگذارند.
جمع‌بندی
بازار میلگرد در مهر و نیمه نخست آبان ۱۴۰۵ رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد و میانگین قیمت معاملات آن در بورس کالا نسبت به شهریور حدود ۲۶ درصد افزایش یافت. بااین‌حال، افت قیمت شمش در معاملات ۱۱ آبان و کاهش نرخ میلگرد در عرضه‌های بعدی نشان داد که روند صعودی بازار ممکن است با تعدیل مواجه شود.
از سوی دیگر، مقایسه عملکرد فولاد خراسان، سپید فراب کویر و ذوب‌آهن اصفهان نشان می‌دهد که افزایش قیمت محصولات به‌تنهایی تضمین‌کننده سودآوری نیست. یکپارچگی زنجیره تولید، کنترل هزینه‌ها، بهره‌وری عملیاتی و دسترسی به بازارهای صادراتی از عوامل مهمی هستند که میزان موفقیت شرکت‌ها در دوره‌های نوسان بازار را تعیین می‌کنند.
در ماه‌های پایانی سال، روند قیمت شمش، وضعیت انرژی صنایع و میزان تقاضای داخلی و خارجی، نقش مهمی در تعیین مسیر بازار میلگرد خواهند داشت. بنابراین، برای پیش‌بینی دقیق‌تر قیمت‌ها باید علاوه بر نرخ معاملات بورس کالا، شاخص‌های تولید و عملکرد مالی کارخانه‌ها نیز مورد توجه قرار گیرند.
