قیمت کربن در حال تبدیل شدن به یکی از عوامل مؤثر بر هزینه و انتخاب محصولات فولادی است. هرچه برای انتشار یک تن دیاکسیدکربن هزینه بیشتری در نظر گرفته شود، فولادهایی که با انتشار کربن پایینتر تولید شدهاند میتوانند از نظر اقتصادی و تجاری جذابتر شوند.
این موضوع بهویژه برای شرکتهایی که فولاد را به بازارهای دارای مقررات کربنی مانند اتحادیه اروپا صادر میکنند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا از سال ۲۰۲۶، سازوکار تعدیل کربن در مرزهای اتحادیه اروپا یا CBAM وارد مرحله قطعی شده و آهن و فولاد را نیز پوشش میدهد.
قیمت کربن چیست؟
قیمت کربن به هزینهای گفته میشود که به انتشار گازهای گلخانهای، معمولاً بر اساس هر تن CO₂ یا معادل CO₂، اختصاص داده میشود. هدف اصلی آن ایجاد یک انگیزه اقتصادی برای کاهش انتشار و حرکت صنایع به سمت فناوریهای کمکربن است.
در صنعت فولاد، این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میزان انتشار بهشدت به روش تولید، نوع مواد اولیه، مصرف انرژی و منبع برق وابسته است.
چرا تولید فولاد از نظر کربن متفاوت است؟
همه فولادها با یک روش تولید نمیشوند و بنابراین ردپای کربن یکسانی ندارند. بر اساس دادههای worldsteel برای سال ۲۰۲۴، شدت انتشار گازهای گلخانهای بهطور متوسط حدود ۲٫۶۶ تن CO₂e برای هر تن فولاد در مسیر BF-BOF، حدود ۰٫۷۱ تن در مسیر Scrap-EAF و حدود ۱٫۶۶ تن در مسیر DRI-EAF بوده است.
در مسیر کوره بلند و کنورتور اکسیژنی، بخش بزرگی از انتشار مربوط به تولید آهن از سنگآهن و استفاده از زغالسنگ و کک است. در مقابل، مسیر کوره قوس الکتریکی مبتنی بر قراضه معمولاً انتشار پایینتری دارد؛ البته میزان انتشار آن به منبع برق و مواد اولیه نیز وابسته است.
قیمت کربن چگونه قیمت فولاد را تحت تأثیر قرار میدهد؟
فرض کنیم دو فولاد برای یک کاربرد مشخص از نظر فنی قابل استفاده باشند، اما یکی با انتشار کربن بیشتری تولید شده باشد. با افزایش قیمت کربن، اختلاف هزینه ناشی از انتشار نیز بیشتر میشود.
برای مثال، اگر اختلاف شدت انتشار دو محصول ۰٫۵ تن CO₂e به ازای هر تن فولاد باشد و قیمت کربن ۷۵ یورو به ازای هر تن CO₂ در نظر گرفته شود، اختلاف نظری هزینه کربن حدود ۳۷٫۵ یورو برای هر تن فولاد خواهد بود.
این عدد فقط یک مثال ساده است؛ هزینه واقعی به روش محاسبه انتشار، دامنه مقررات، میزان کربن مشمول، قیمت واقعی گواهی و سایر عوامل تجاری بستگی دارد.
CBAM چه نقشی در انتخاب فولاد دارد؟
CBAM اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۶ وارد مرحله قطعی شده و واردکنندگان محصولات مشمول، از جمله برخی محصولات آهن و فولاد، باید انتشار کربن نهفته در کالاهای وارداتی را گزارش کنند و مطابق مقررات مربوط، گواهیهای CBAM را تسویه کنند. اگر تولیدکننده در کشور مبدأ برای انتشار کربن هزینهای پرداخت کرده باشد، در شرایط تعیینشده امکان کسر آن هزینه از تعهد CBAM وجود دارد.
قیمت گواهیهای CBAM در سال ۲۰۲۶ بهصورت فصلی بر اساس قیمتهای مزایده مجوزهای EU ETS محاسبه میشود. برای سهماهه دوم ۲۰۲۶ این قیمت ۷۵٫۲۸ یورو به ازای هر تن CO₂ اعلام شده است. از سال ۲۰۲۷، قیمتها بهصورت هفتگی محاسبه خواهند شد.
در نتیجه، برای یک صادرکننده فولاد، میزان انتشار کربن دیگر فقط یک شاخص زیستمحیطی نیست و میتواند به بخشی از هزینه نهایی و رقابتپذیری محصول تبدیل شود.
آیا فولاد کمکربن همیشه ارزانتر است؟
خیر. کاهش انتشار الزاماً به معنی قیمت خرید پایینتر نیست.
تولید فولاد کمکربن ممکن است به سرمایهگذاری در فناوریهای جدید، برق کمکربن، هیدروژن، تجهیزات جدید یا مواد اولیه متفاوت نیاز داشته باشد. بنابراین ممکن است قیمت پایه چنین محصولی بالاتر باشد، اما در بازارهایی که هزینه کربن اهمیت دارد، اختلاف قیمت آن با فولاد پرکربن میتواند تا حدی با کاهش هزینههای کربنی و مزیتهای تجاری جبران شود.
به همین دلیل، مقایسه قیمت فولاد در آینده میتواند از «قیمت هر تن» فراتر رفته و شامل قیمت فولاد + هزینه کربن + هزینههای انطباق با مقررات شود.
کدام عوامل در انتخاب فولاد مهمتر میشوند؟
با افزایش اهمیت قیمت کربن، خریداران ممکن است علاوه بر مشخصات فنی و قیمت، عوامل زیر را نیز بررسی کنند:
- شدت انتشار CO₂e به ازای هر تن فولاد
- مسیر تولید فولاد
- میزان استفاده از قراضه
- منبع برق مصرفی
- استفاده از DRI یا HBI
- اطلاعات مربوط به انتشار کربن محصول
- وجود گواهیها و مدارک زیستمحیطی
- امکان ارائه دادههای قابلراستیآزمایی برای صادرات
- هزینههای احتمالی ناشی از مقررات کربنی مقصد
این روند باعث میشود ردپای کربن محصول به یکی از اطلاعات مهم زنجیره تأمین فولاد تبدیل شود.
آیا قیمت کربن میتواند نوع فولاد انتخابی را تغییر دهد؟
در برخی پروژهها بله، اما این تغییر معمولاً به معنی جایگزین کردن یک گرید فولادی با گرید دیگر نیست. اگر یک پروژه به فولاد مشخصی با مقاومت، ضخامت، شکلپذیری یا استاندارد خاص نیاز داشته باشد، این الزامات فنی همچنان اولویت دارند.
تأثیر قیمت کربن بیشتر در جایی دیده میشود که چند محصول یا چند مسیر تأمین از نظر فنی قابل قبول باشند. در چنین شرایطی، محصولی با انتشار کربن کمتر ممکن است از نظر هزینه نهایی، الزامات صادراتی یا اهداف زیستمحیطی پروژه گزینه جذابتری باشد.
قیمت کربن چه اثری بر آینده بازار فولاد دارد؟
افزایش اهمیت قیمت کربن میتواند باعث رشد تقاضا برای فولادهایی شود که با انتشار کمتر تولید شدهاند. این مسئله همچنین میتواند سرمایهگذاری در کورههای قوس الکتریکی، استفاده بیشتر از قراضه، تولید DRI با هیدروژن و استفاده از انرژی کمکربن را تقویت کند.
با این حال، محدودیت دسترسی به قراضه، هزینه انرژی، قیمت سنگآهن و زغالسنگ، زیرساخت برق و هزینه فناوریهای جدید همچنان در رقابت میان مسیرهای مختلف تولید فولاد نقش دارند. worldsteel نیز تأکید میکند که برای تأمین تقاضای جهانی، همچنان ترکیبی از فولاد تولیدشده از مواد اولیه اولیه و فولاد بازیافتی مورد نیاز خواهد بود.
در مجموع، قیمت کربن میتواند بهتدریج معیار انتخاب فولاد را از «قیمت و مشخصات فنی» به مجموعهای از قیمت، کیفیت، استاندارد، شدت انتشار و هزینههای کربنی تغییر دهد. این موضوع برای تولیدکنندگان و خریداران داخلی شاید در کوتاهمدت کمتر محسوس باشد، اما برای شرکتهای فعال در زنجیره صادرات و بازارهایی مانند اتحادیه اروپا، اهمیت آن از همین حالا بیشتر شده است. بنابراین در آینده، اطلاع از میزان انتشار کربن و مسیر تولید میتواند در کنار گرید و مشخصات فنی، به یکی از معیارهای مهم خرید و فروش فولاد تبدیل شود.
برای مشاهده جدیدترین اخبار و مقالات بازار ورق سیاه، به وبسایت رسمی آهن برکت سر بزنید.
